Het gesprek dat niemand slecht bedoelde en toch tot ziekmelding leidde

Hoe kan het toch dat er de laatste tijd zóveel ziekmeldingen zijn met als grondslag een conflict met de leidinggevende?  Het is een vraag die ik mezelf steeds vaker stel. Niet uit verontwaardiging, eerder uit verbijstering. Want het zijn zelden extreme verhalen. Geen schreeuwen. Geen ruzie met dichtgeslagen deuren. Meestal gaat het om een gesprek dat volgens alle regels der kunst is gevoerd. Rustig. Zakelijk. Met goede bedoelingen. En toch meldt iemand zich ziek. Dat dit geen toeval is, laten de cijfers al jaren zien. Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden blijkt dat ongeveer 27 procent van de werknemers aangeeft conflicten te ervaren op het werk. Dat is meer dan een op de vier. Daarnaast geeft ruim een derde van de werknemers aan regelmatig werkstress te ervaren, waarbij sociale verhoudingen en de relatie met de leidinggevende een belangrijke rol spelen. Als we kijken naar verzuim, dan is ongeveer 6 procent van het ziekteverzuim direct te herleiden tot conflicten, spanningen en ongewenst gedrag op het werk. Dat zijn geen randverschijnselen. Dat is structureel.

En opvallend vaak gaat het niet over collega’s onderling, maar over de verticale lijn. De leidinggevende.

Dat maakt het zo ingewikkeld. Want bijna altijd hoor ik dezelfde zinnen.
Ik wilde gewoon duidelijk zijn.
Ik bedoelde het helpend.
Ik wilde het bespreekbaar maken.

Intentie en impact, hier gaat het mis

Leidinggevenden opereren vanuit intentie. Medewerkers leven met de impact. En die twee lopen op de werkvloer vaker uiteen dan we willen erkennen. Zeker in een hiërarchische relatie. Een opmerking die bedoeld is als constructieve feedback kan landen als afwijzing. Een rustige, zakelijke toon kan voelen als afstand. En een analyse van gedrag kan worden ervaren als een oordeel over de persoon. De intentie is zelden het probleem. De impact wel. Dat verschil wordt nauwelijks besproken. Want praten over impact voelt al snel persoonlijk, emotioneel of lastig. Zeker richting iemand van wie je afhankelijk bent. En precies daar begint het schuiven. Het ligt niet aan de woorden, maar aan de stijl
Wat in veel gesprekken onderschat wordt, is de stijl van communicatie. Niet wat je zegt, maar hoe. Wanneer. In welke setting. Met hoeveel ruimte voor reactie. Een gesprek kan inhoudelijk volledig kloppen en relationeel ontsporen. Zeker als spanning al langer onder de oppervlakte aanwezig is.

Ik hoor bij aanmeldingen vaak zinnen als
ik snapte wat hij zei maar ik raakte mezelf kwijt
ze bedoelde het vast goed maar ik voelde me kleiner
ik wist niet meer hoe ik hier nog iets op kon zeggen

Dat zijn geen losse gevoelens. Dat zijn signalen van een relatie die het gesprek niet meer draagt.

De dramadriehoek zonder dat iemand het doorheeft

Onder druk schieten mensen ongemerkt in vaste rollen. De redder die wil helpen en overneemt. De aanklager die scherper wordt omdat het niet opschiet. De medewerker die zich slachtoffer voelt maar dat niet hardop durft te zeggen. Niemand kiest dit bewust. Het ontstaat juist bij betrokkenheid en verantwoordelijkheid. Hoe langer deze dynamiek blijft bestaan zonder benoemd te worden, hoe groter de kans dat iemand afhaakt. Niet met een conflict. Maar met een ziekmelding. En dan zeggen we: het is hier veilig
Dat zeggen we vaak. En we menen het meestal ook. Maar veiligheid blijkt in de praktijk vaak voorwaardelijk. Veilig zolang je meebeweegt. Zolang je feedback ontvangt zonder terug te geven. Zolang je spanning intern oplost. Psychologische veiligheid is niet dat iedereen zich prettig voelt. Het is dat je iets mag zeggen als het schuurt, zonder dat je positie onder druk komt te staan. En juist daar laat de praktijk zien hoe kwetsbaar dit is. De NEA laat zien dat werknemers die onvoldoende steun ervaren van hun leidinggevende, aanzienlijk vaker stressklachten en verzuimrapporteren. Dat verband is al jaren stabiel. Het gaat dus niet om incidenten, maar om patronen.

Dus waarom zoveel ziekmeldingen?

Misschien niet omdat mensen minder kunnen hebben. Maar omdat de ruimte om spanning eerder te bespreken te klein is. Omdat intentie belangrijker wordt gevonden dan impact. Omdat we zeggen dat het veilig is, maar pas echt willen luisteren als iemand uitvalt. En dan, op een willekeurige dag, meldt iemand zich ziek. Waarvan iedereen zegt dat het uit de lucht kwam vallen.

Valentijnsdag

Valentijnsdag is de dag waarop we lief zijn voor onze partner met een bloemetje. Misschien is het ook een goed moment om iets minder verliefd te zijn op onze goede bedoelingen op het werk. En iets eerlijker te kijken naar wat ze soms teweegbrengen. Aardig zijn op het werk is geen decoratie. Het is aandacht voor impact, voor stijl en voor de dynamieken waarin we ongemerkt belanden. En misschien is dat wel de meest volwassen vorm van zorg die we elkaar op de werkvloer kunnen geven.

Annemie Webers
Directeur Career & Live